Kosmos
Komeet Shoemaker-Levy 9: toen Jupiter een komeet opving
Op 16 juli 1994 begon een week die de sterrenkunde veranderde: voor het eerst in de geschiedenis zagen astronomen een botsing tussen twee hemellichamen in ons zonnestelsel gebeuren — en ze hadden het exact zien aankomen. Meer dan twintig brokstukken van komeet Shoemaker-Levy 9 sloegen achter elkaar in op Jupiter, met explosies die duizenden keren krachtiger waren dan het volledige kernwapenarsenaal van de aarde. Vandaag, 32 jaar later, is de gebeurtenis nog altijd de belangrijkste herinnering aan hoe kwetsbaar zelfs de grootste planeet van ons zonnestelsel is.
Een komeet die Jupiter niet meer losliet
Shoemaker-Levy 9 werd op 24 maart 1993 ontdekt door de astronomen Carolyn en Eugene Shoemaker en David Levy, met de 46 cm Schmidt-telescoop van het Palomar-observatorium in Californië. Al snel bleek de komeet iets bijzonders: in plaats van een enkele kern bestond hij uit een lange rij van meer dan twintig afzonderlijke stukken, die de bijnaam "string of pearls" (parelketting) kregen.
De verklaring bleek achteraf even simpel als dramatisch: de komeet was helemaal geen bezoeker van buiten meer, maar zat al gevangen in een baan om Jupiter. Bij een zeer dichte nadering in juli 1992 was de kern door Jupiters immense zwaartekracht uit elkaar getrokken — een proces dat astronomen "getijdenversplintering" noemen. Berekeningen wezen al snel uit dat deze brokstukken op hun volgende, en laatste, nadering recht op Jupiter zouden inslaan.
Zes dagen van inslagen
Tussen 16 en 22 juli 1994 stortten de fragmenten, met de letters A tot en met W aangeduid, één voor één in Jupiters atmosfeer, met snelheden van ongeveer 60 kilometer per seconde. Het grootste en meest verwoestende fragment, G, sloeg in op 18 juli en zette een energie vrij die wordt geschat op zo'n 6 miljoen megaton TNT — circa 600 keer het volledige kernwapenarsenaal van de aarde bij elkaar.
De inslagen vonden plaats aan de kant van Jupiter die op dat moment van de aarde was afgekeerd, maar dankzij de snelle rotatie van de planeet (een Jupiterdag duurt nog geen tien uur) draaiden de inslagplekken binnen enkele minuten in zicht. Wat astronomen toen zagen overtrof de verwachtingen: donkere, inktzwarte vlekken in de wolkenlagen, sommige groter dan de aarde zelf, die wekenlang zichtbaar bleven — zelfs met bescheiden amateurtelescopen.
Wat de inslagen ons leerden
- De eerste voorspelde botsing. Nooit eerder hadden mensen een inslag tussen twee hemellichamen in ons zonnestelsel van tevoren zien aankomen én daadwerkelijk waargenomen — inslagkraters op de maan of aarde worden altijd pas achteraf ontdekt.
- Een venster op Jupiters binnenkant. De pluimen die na elke inslag tot zo'n 3.000 kilometer boven de wolkentoppen omhoogschoten, brachten materiaal van diep in de atmosfeer naar boven — waarin astronomen stoffen als water, waterstofcyanide en koolmonoxide aantroffen.
- Een herinnering aan Jupiters rol als "stofzuiger". De gebeurtenis onderstreepte hoe Jupiters zwaartekracht regelmatig kometen en asteroïden invangt of wegslingert — iets wat mogelijk ook de aarde beschermt tegen een deel van het puin uit het buitenste zonnestelsel.
Veelgestelde vragen
Wat was komeet Shoemaker-Levy 9?
Een komeet die op 24 maart 1993 werd ontdekt en die door Jupiters zwaartekracht al was uiteengevallen in meer dan twintig brokstukken, voordat die in juli 1994 op de planeet insloegen.
Waarom was de inslag zo bijzonder?
Het was de eerste keer dat een botsing tussen twee hemellichamen in ons zonnestelsel vooraf werd voorspeld én live werd waargenomen door astronomen over de hele wereld.
Kon je de inslag vanaf de aarde zien?
De inslagen zelf vonden plaats net buiten direct zicht, maar de resulterende donkere vlekken — sommige groter dan de aarde — waren wekenlang zichtbaar met een middelgrote telescoop.