Verre Objecten
Sigaarstelsel (M82)
Een sterrenstelsel dat sterren aanmaakt alsof het leven ervan afhangt — en dat letterlijk gaat gloeien van de inspanning. Het Sigaarstelsel, ook wel M82 genoemd, is het schoolvoorbeeld van een "starburst-stelsel": ergens tussen de honderd en tweehonderd miljoen jaar geleden schampte het langs zijn grote buur M81, en die zwaartekrachtklap zette de gasvoorraad van M82 zo onder druk dat er nu tot tien keer zoveel sterren per jaar geboren worden als in onze eigen Melkweg.
Wat zie je hier?
Van opzij gezien oogt M82 als een sigaar: een smalle, langgerekte lichtstreep zonder de duidelijke spiraalarmen die je bij de meeste stelsels ziet. Dat komt doordat we er bijna precies vanaf de zijkant tegenaan kijken. Door het hele stelsel heen ontstaan sterren in razend tempo, en de zwaarste daarvan leven kort en eindigen als supernova — in 2014 werd er nog een ontdekt, SN 2014J, de dichtstbijzijnde van haar type in decennia.
Al die jonge, hete sterren en supernova's samen blazen enorme hoeveelheden gas het stelsel uit: de roodachtige pluimen die je op de foto boven en onder de kern ziet, zijn een "superwind" van miljoenen graden heet gas die duizenden lichtjaren de intergalactische ruimte in stroomt. In het hart van M82 huist bovendien een van de helderste röntgenbronnen buiten onze Melkweg, M82 X-1 — vermoedelijk een zeldzaam middelzwaar zwart gat.
De oneindigheid in perspectief
- Het licht dat je nu ziet vertrok 12 miljoen jaar geleden — toen liepen de eerste voorlopers van de mensaap nog niet eens rond op aarde.
- M82 is met zo'n 37.000 lichtjaar breedte ruim drie keer kleiner dan de Melkweg, maar produceert desondanks tien keer zoveel nieuwe sterren — een compact stelsel dat ver boven zijn gewicht bokst.
- De superwind blaast al zeker tientallen miljoenen jaren gas de ruimte in; tegen de tijd dat dat gas ooit een verre sterrenstelsel bereikt, is de mensheid allang geschiedenis — of nog niet eens ontstaan.