Telescopen
Chandra-Röntgenobservatorium
Een telescoop die niet naar licht kijkt, maar naar röntgenstraling van de heetste, gewelddadigste plekken in het heelal. Het Chandra-röntgenobservatorium, gelanceerd in 1999 en vernoemd naar de Indiaas-Amerikaanse astrofysicus Subrahmanyan Chandrasekhar, vangt röntgenstraling op die de aardatmosfeer volledig blokkeert — en daarom alleen vanuit de ruimte waarneembaar is.
Wat laat röntgenlicht zien dat andere telescopen missen?
Röntgenstraling ontstaat vooral bij extreme temperaturen en energieën: gas dat met miljoenen graden om een zwart gat draait, de schokgolven van een supernova-explosie, of botsende clusters van sterrenstelsels. Chandra maakte onder meer beelden van de gloeiende resten van supernova's en bracht de röntgenstraling rond zwarte gaten in kaart, informatie die in zichtbaar licht volledig onzichtbaar zou blijven.
Om deze ijle, hoogenergetische straling scherp te kunnen bundelen, gebruikt Chandra spiegels die röntgenstralen niet frontaal, maar in een scherende hoek reflecteren — net zoals een steen over water kan ketsen in plaats van er recht in te vallen.
In perspectief
- Chandra vliegt in een sterk elliptische baan die het tot een derde van de afstand naar de maan voert — ver buiten de storende stralingsgordels rond de aarde, wat langere, ononderbroken waarnemingen mogelijk maakt.
- Röntgenbeelden van Chandra worden vaak gecombineerd met optische beelden van Hubble en infrarooddata van Spitzer of Webb, tot samengestelde "multi-golflengte"-portretten die veel meer laten zien dan elke telescoop afzonderlijk.
- Meer dan 25 jaar na lancering blijft Chandra een van de belangrijkste instrumenten voor het bestuderen van zwarte gaten, ondanks dat er sindsdien geen vergelijkbaar krachtige opvolger is gelanceerd.