Kosmos
Eerste atmosfeer op een mogelijk bewoonbare rotsplaneet
Voor het eerst in de dertig jaar dat we exoplaneten bestuderen, is een atmosfeer aangetoond op een rotsplaneet in de bewoonbare zone van een andere ster. Een team van de Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA) publiceerde op 16 juli 2026 in het tijdschrift Science het bewijs: heliumgas dat wegstroomt van LHS 1140 b, een rotsplaneet op zo'n 48 lichtjaar van de aarde. Het is de sterkste aanwijzing tot nu toe dat er ergens buiten ons zonnestelsel een wereld bestaat met de juiste samenstelling én temperatuur om leven te kunnen dragen.
Wat is er precies ontdekt?
Onderzoeker Collin Cherubim, die net zijn promotie in aard- en planeetwetenschappen aan Harvard afrondde, voorspelde met een theoretisch model dat LHS 1140 b een heliumrijke bovenatmosfeer zou moeten hebben die langzaam de ruimte in lekt. Om dat te toetsen gebruikte zijn team de WINERED-spectrograaf op de Magellan-telescoop van het Las Campanas-observatorium in Chili, tijdens een zeldzame gelegenheid waarop LHS 1140 b en een andere planeet in hetzelfde stelsel in dezelfde nacht voor hun ster langs trokken. Bij die andere planeet was niets te zien — maar bij LHS 1140 b was het heliumsignaal onmiskenbaar.
LHS 1140 b draait in zo'n 25 dagen om een rode dwergster, met een massa van ongeveer 5,6 keer en een straal van ongeveer 1,7 keer die van de aarde. Door de geringe warmte van zijn rode dwergster ligt de evenwichtstemperatuur rond de -47 graden Celsius — koud, maar binnen de marges waarin de bewoonbare zone gedefinieerd wordt, mits de juiste atmosfeer en broeikaseffecten warmte kunnen vasthouden.
Waarom is dit zo bijzonder?
Astronomen kennen inmiddels duizenden exoplaneten, inclusief een handvol rotsplaneten in de bewoonbare zone van hun ster. Maar vaststellen of zo'n planeet ook daadwerkelijk een atmosfeer heeft weten vast te houden, bleek tot nu toe telkens onmogelijk. "Twintig jaar geleden vroegen we ons af of aardachtige planeten überhaupt bestonden," aldus co-auteur Robin Wordsworth (Harvard). "Toen bleken ze algemeen te zijn, en vonden we er een paar in de bewoonbare zone. De volgende vraag was of een van hen een atmosfeer had weten te behouden. Nu weten we dat minstens één dat heeft."
Volgens de onderzoekers heeft de atmosfeer van LHS 1140 b, gezien de hoge leeftijd van zijn moederster, vermoedelijk al meer dan drie miljard jaar standgehouden — een teken van opmerkelijke stabiliteit rond een type ster dat berucht is om felle uitbarstingen van straling.
Wat we nog niet weten
De puzzel is nog niet compleet. Eerdere waarnemingen met de James Webb-ruimtetelescoop sloten een dikke, waterstofrijke atmosfeer rond LHS 1140 b al uit, maar suggereerden wel sporen van zwaardere moleculen zoals kooldioxide, stikstof, waterdamp en zuurstof dieper in de atmosfeer. Dat lijkt op het eerste gezicht te schuren met een heliumrijke buitenlaag — tenzij beide waar zijn: een ijle, helium-gedomineerde buitenste laag boven een dichtere onderlaag met zwaardere gassen, waarbij Webb vooral die diepere lagen ziet.
Bovendien was het heliumsignaal niet stabiel: waarnemingen een jaar na de eerste ontdekking (2024) lieten in 2025 aanvankelijk geen helium meer zien, wat waarschijnlijk wijst op wisselende zonneactiviteit van de moederster. Ook buitenstaanders zoals onderzoeker Charles Cadieux (Universiteit van Montréal) roepen om voorzichtigheid: helium kan namelijk ook een storend signaal van de ster zelf zijn. Meer waarnemingen moeten uitwijzen of het beeld standhoudt.
De oneindigheid in perspectief
- LHS 1140 b verliest ongeveer 220 ton helium per seconde aan de ruimte — vergelijkbaar met het gewicht van een volwassen blauwe vinvis, elke seconde opnieuw.
- De planeet staat op 48 lichtjaar van de aarde: het licht dat astronomen nu analyseren, vertrok toen er op aarde nog geen smartphones, internet of zelfs de Voyager-missies bestonden.
- Als onderdeel van een 500-uur durend Hubble/Webb-observatieprogramma naar atmosferen rond rotsplaneten bij rode dwergsterren nam James Webb vlak vóór deze publicatie al negen extra metingen van LHS 1140 b — de komende jaren volgen resultaten die moeten uitwijzen of er ook water in de atmosfeer zit.
Veelgestelde vragen
Wat hebben astronomen precies ontdekt op LHS 1140 b?
Helium dat wegstroomt uit de bovenste atmosfeer, gemeten met de WINERED-spectrograaf op de Magellan-telescoop in Chili en gepubliceerd op 16 juli 2026 in Science.
Betekent dit dat er buitenaards leven is gevonden?
Nee. Het toont alleen aan dat de planeet een atmosfeer heeft weten vast te houden — een voorwaarde voor leven, geen bewijs ervan.
Wat maakt LHS 1140 b uniek?
De eerste bevestigde atmosfeer op een rotsplaneet in de bewoonbare zone van een andere ster, die vermoedelijk al meer dan drie miljard jaar standhoudt.