Kosmos
Voyager 2: de enige grand tour langs vier planeten
Eén ruimtesonde, vier reuzenplaneten, en een gunstige stand van de planeten die maar eens in de 176 jaar voorkomt. Op 20 augustus 1977 om 10:29 uur lokale tijd steeg Voyager 2 op vanaf Cape Canaveral — het begin van een reis die de sonde tot op vandaag tot de enige ruimtesonde ooit maakt die Jupiter, Saturnus, Uranus én Neptunus van dichtbij heeft bezocht. Op 20 augustus 2026 is het 49 jaar geleden, en de sonde stuurt nog altijd data terug vanuit de interstellaire ruimte.
Een raar toeval: eerder gelanceerd, later aangekomen
Hoewel Voyager 2 als eerste vertrok, volgde Voyager 1 zestien dagen later op een snellere, kortere route — waardoor Voyager 1 uiteindelijk eerder bij Jupiter aankwam en de bekendere naam werd. Beide sondes profiteerden van een unieke stand van Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus die zich maar eens in de 176 jaar voordoet: door bij elke planeet net de juiste zwaartekrachtklap mee te pikken, kon een sonde van de ene naar de volgende reuzenplaneet worden geslingerd zonder daarvoor extra brandstof nodig te hebben. NASA noemde dit de "Grand Tour" — maar alleen Voyager 2 kreeg de volledige route aangeboden.
De vier ontmoetingen volgden elkaar op met jaren ertussen: Jupiter op 9 juli 1979, Saturnus op 25/26 augustus 1981, Uranus op 24 januari 1986 en tot slot Neptunus op 25 augustus 1989 — bijna precies twaalf jaar na de lancering. Bij Uranus ontdekte Voyager 2 in één klap elf nieuwe manen en twee nieuwe ringen; bij Neptunus vond de sonde zes nieuwe manen, twee ringen en de mysterieuze "Grote Donkere Vlek", een enorme storm die sindsdien weer is verdwenen.
Van planeetverkenner tot interstellaire sonde
Na de Neptunus-flyby was de oorspronkelijke missie eigenlijk voltooid — maar Voyager 2 vloog gewoon door. Op 5 november 2018 verliet de sonde de heliopauze, de rand van de "zeepbel" van zonnewind die ons zonnestelsel omhult, en werd daarmee pas het tweede door mensen gemaakte object in interstellaire ruimte, zes jaar na zijn tweelingsonde Voyager 1. Sindsdien meten de instrumenten aan boord het magnetische veld en de deeltjes van de ruimte tussen de sterren — gebieden die nooit eerder van dichtbij zijn onderzocht.
Net als Voyager 1 draagt Voyager 2 een gouden grammofoonplaat aan boord: de Golden Record, met muziek, natuurgeluiden en groeten in 55 talen — een boodschap voor de sterren, voor het geval de sonde ooit door iets anders dan lege ruimte wordt gevonden.
De oneindigheid in perspectief
- Voyager 2 werd gebouwd voor een missie van vier jaar — en is nu, 49 jaar later, nog altijd actief. Het is daarmee een van de langst functionerende ruimtevaartuigen ooit.
- In 2026 werkt de sonde nog met drie van haar oorspronkelijk tien instrumenten; de kosmische-straling-detector wordt later dit jaar uitgeschakeld om stroom te sparen. Een nieuw testprogramma, medio 2026 voor het eerst uitgeprobeerd op Voyager 2, moet minstens één instrument tot in de jaren 2030 actief houden.
- Een radiosignaal van Voyager 2 doet er inmiddels meer dan 19 uur over om de aarde te bereiken — de sonde bevindt zich verder van huis dan enig ander object dat de mensheid ooit heeft gebouwd, op Voyager 1 na.
Veelgestelde vragen
Wanneer werd Voyager 2 gelanceerd?
Op 20 augustus 1977 om 10:29 uur lokale tijd vanaf Cape Canaveral, aan boord van een Titan/Centaur-raket — zestien dagen vóór Voyager 1.
Welke planeten heeft Voyager 2 bezocht?
Jupiter (1979), Saturnus (1981), Uranus (1986) en Neptunus (1989) — de enige sonde ooit die alle vier de reuzenplaneten van dichtbij heeft bezocht.
Is Voyager 2 nog steeds actief?
Ja, in 2026 nog met drie instrumenten in interstellaire ruimte; een nieuw stroombesparingsplan moet de sonde tot in de jaren 2030 laten doorwerken.