Verre Objecten
Abell 2744
Geen botsing tussen twee sterrenstelsels, maar tussen vier hele clusters vól sterrenstelsels tegelijk. Abell 2744 is het resultaat van minstens vier afzonderlijke, kleinere clusters die de afgelopen 350 miljoen jaar op elkaar zijn gebotst — een kolossale kettingbotsing van naar schatting 500 sterrenstelsels in het sterrenbeeld Beeldhouwer (Sculptor). Onderzoekers noemden het "het Pandoracluster", omdat de botsing zoveel vreemde en uiteenlopende verschijnselen tegelijk heeft losgelaten.
Wat zie je hier?
Elke lichtvlek in dit beeld is in principe een heel sterrenstelsel, en samen vormen ze een cluster waarvan de samenstelling opvallend scheef verdeeld is: de zichtbare sterrenstelsels leveren minder dan 5 procent van de totale massa. Zo'n 20 procent is extreem heet gas dat alleen in röntgenstraling te zien is — te heet voor een gewone camera. De resterende 75 procent is onzichtbare donkere materie, waarvan de aanwezigheid alleen valt af te leiden uit de manier waarop het licht van nog verder gelegen sterrenstelsels erdoor wordt afgebogen.
Die afbuiging — zwaartekrachtlenzing — is precies waarom astronomen Abell 2744 zo graag gebruiken: de enorme massa van het cluster werkt als een natuurlijke vergrootglas voor objecten die daar ver achter liggen. Zo zijn via dit cluster onder meer UHZ1, destijds de verst bekende quasar, en de extreem verre sterrenstelsels UNCOVER-z12 en UNCOVER-z13 ontdekt — objecten die zonder deze kosmische lens simpelweg te zwak zouden zijn om waar te nemen.
De oneindigheid in perspectief
- Het licht dat je hier ziet vertrok ongeveer 4 miljard jaar geleden — de aarde bestond toen al, maar het eerste meercellige leven moest nog miljarden jaren op zich laten wachten.
- De botsing tussen de vier deelclusters speelt zich af over een periode van 350 miljoen jaar — te traag om ooit "in beweging" te zien, maar snel genoeg om in de verdeling van gas en donkere materie duidelijke sporen na te laten.
- Dankzij de zwaartekrachtlens van Abell 2744 is licht zichtbaar geworden van sterrenstelsels die zelf weer miljarden jaren verder terug in de tijd liggen — het cluster fungeert zo als een kijkgaatje naar een nog véél jongere kosmos.