Verre Objecten
Stephans Kwintet
Vijf sterrenstelsels die er dicht opeengepakt uitzien, waarvan er vier werkelijk met elkaar in botsing zijn — een kosmisch gedrang dat al bijna anderhalve eeuw wordt bestudeerd. Stephans Kwintet, ontdekt in 1877 door de Franse astronoom Édouard Stephan, was de allereerste compacte sterrenstelselgroep die ooit werd herkend, en is sindsdien uitgegroeid tot een van de bestudeerdste voorbeelden van sterrenstelsels in botsing.
Wat zie je hier?
Van de vijf zichtbare stelsels bevindt er zich één (NGC 7320) veel dichterbij dan de rest, op "slechts" zo'n 40 miljoen lichtjaar — een toevallig voorgrondstelsel dat alleen perspectivisch in dezelfde richting lijkt te staan. De overige vier stelsels bevinden zich echt op ongeveer 290 miljoen lichtjaar en zijn wel degelijk in een langzame, miljoenen jaren durende dans van toenaderingen en botsingen verwikkeld.
Die botsingen trekken lange sliertenvan gas en sterren uit de stelsels, en veroorzaken schokgolven die nieuwe stervorming aanwakkeren — processen die de James Webb-ruimtetelescoop in 2022 in verbluffend detail vastlegde, inclusief een enorme schokgolf veroorzaakt doordat één stelsel met hoge snelheid door de groep raast.
De oneindigheid in perspectief
- Het licht van de vier werkelijk interagerende stelsels is zo'n 290 miljoen jaar onderweg geweest — van ruim voor de tijd van de dinosaurussen op aarde.
- De botsingen die je op de foto ziet, spelen zich in werkelijkheid af over tientallen tot honderden miljoenen jaren — wij zien slechts één bevroren moment uit een extreem langzaam kosmisch drama.
- Stephans Kwintet was ook het decor van de openingsscène van de kerstfilm "It's a Wonderful Life" (1946), lang voordat er echte telescoopbeelden van bestonden — gebaseerd op een tekening, niet op een foto.