Verre Objecten
Californienevel (NGC 1499)
Een gaswolk zo groot dat ze zich, gezien vanaf de aarde, over een lap hemel uitstrekt van vijf keer de doorsnede van de volle maan — en die daarbij, heel toevallig, precies de omtrek heeft van een Amerikaanse staat. De Californienevel (NGC 1499) dankt haar naam aan die gelijkenis met de kaartvorm van Californië. Ze staat in het sterrenbeeld Perseus, laag boven de winterhorizon vanuit Nederland, en werd in 1885 ontdekt door de Amerikaanse astronoom E.E. Barnard.
Wat zie je hier?
NGC 1499 is een emissienevel: een enorme wolk van vooral waterstofgas die haar eigen, roodachtige licht produceert doordat ze wordt "aangestoken" door straling van een nabije, extreem hete ster. In dit geval is dat Xi Persei, ook bekend als Menkhib — een blauwe superreus van spectraalklasse O die zo energiek straalt dat ze het waterstofgas in de nevel ioniseert. De geïoniseerde atomen zenden daarna zelf licht uit, voornamelijk in het rode H-alfa-licht dat astrofotografen met speciale filters vastleggen. Op deze infraroodopname van WISE is niet dat rode gloeien te zien, maar het warme stof in de wolk zelf, dat door dezelfde stralingsbron wordt opgewarmd.
Wat de Californienevel bijzonder maakt, is haar formaat: aan de hemel beslaat ze een gebied van zo'n 2,5 graad bij 0,5 tot 1 graad — omgerekend naar echte afmetingen goed voor een lengte van ongeveer 100 lichtjaar. Toch is ze, ondanks die enorme omvang, zo zwak van licht dat ze met het blote oog vrijwel nooit waarneembaar is: de helderheid is verspreid over zo'n groot oppervlak dat elke vierkante boogminuut maar weinig licht bevat. Pas met lange belichtingstijden en smalbandfilters die specifiek het H-alfa-licht doorlaten, komt de karakteristieke, langgerekte vorm goed tevoorschijn.
De oneindigheid in perspectief
- Het licht dat je hier ziet vertrok ongeveer 1.000 jaar geleden — rond de tijd dat de eerste kruistochten door Europa trokken.
- De nevel zelf is met haar ±100 lichtjaar langer dan de afstand die licht in een mensenleven ooit zou kunnen afleggen: zelfs in honderd jaar reist licht "maar" 100 lichtjaar — precies de lengte van deze ene wolk.
- Xi Persei, de ster die dit hele gasveld doet oplichten, is zelf zo kortstondig fel dat ze naar verwachting over enkele miljoenen jaren als supernova zal eindigen — een oogwenk in de levensduur van de nevel die ze nu verlicht.