Verre Objecten
Cartwheelstelsel
Ooit een gewoon spiraalstelsel — tot een kleiner buurstelsel er zo'n 400 miljoen jaar geleden dwars doorheen vloog. Het Cartwheelstelsel (ESO 350-40) dankt zijn naam aan de twee felle, uitdijende ringen die de klap achterliet: een compacte, heldere binnenring en een grillige buitenring, verbonden door spaakachtige structuren — precies zoals bij een wagenwiel.
Wat zie je hier?
Een klein buurstelsel schoot vrijwel frontaal dwars door het hart van wat ooit een gewone spiraalstelsel was. Die botsing joeg een schokgolf van gas en sterren naar buiten, die zich als rimpels in een vijver van het centrum aflopen — de binnenring en de veel grotere buitenring, die inmiddels anderhalf keer zo groot is als onze hele Melkweg. Tussen beide ringen in liggen de "spaken": roodgloeiende sliertjes van gas en stof die de twee ringen verbinden, zoals de spaken van een echt wagenwiel.
Toen James Webb het stelsel in 2022 fotografeerde, bleken die spaken vooral te bestaan uit koolwaterstofrijk stof dat gloeit in infrarood — en waren er twee kleinere begeleidende sterrenstelsels zichtbaar, waarschijnlijk (mede) verantwoordelijk voor de oorspronkelijke botsing.
De oneindigheid in perspectief
- Het licht op dit beeld vertrok zo'n 500 miljoen jaar geleden — ruim voordat de eerste planten en dieren op het land van de aarde verschenen.
- De buitenring dijt nog altijd uit met honderden kilometers per seconde: een schokgolf die al 400 miljoen jaar onderweg is en nog niet is uitgedoofd.
- Zou je vandaag door het Cartwheelstelsel kunnen reizen, dan zou je een compleet nieuwe generatie sterren zien die pas ná de botsing is ontstaan — jonger dan het stelsel zelf, maar toch al miljoenen jaren oud.