Verre Objecten
Halternevel
Toen Charles Messier op 12 juli 1764 een vaag wolkje in het sterrenbeeld Vosje ontdekte, wist hij niet dat hij geschiedenis schreef: het was de allereerste planetaire nevel die de mensheid ooit had waargenomen. Pas later begrepen astronomen wat ze eigenlijk zagen — niet een nieuwe planeet, zoals de vroege telescopen deden vermoeden, maar het afgeworpen omhulsel van een stervende, zonachtige ster. De bijnaam Halternevel (Dumbbell Nebula) komt van de karakteristieke dubbele-lobvorm die op oudere, minder scherpe foto's aan een oude gymnastiekhalter doet denken.
Wat zie je hier?
In het hart van de nevel zit een extreem hete witte dwerg — het samengeperste restant van de kern van de oorspronkelijke ster, met een oppervlaktetemperatuur van rond de 85.000 graden Kelvin. Zo'n 10.000 tot 14.000 jaar geleden stootte die ster in haar laatste levensfase haar buitenste lagen af. De felle ultraviolette straling van de overgebleven witte dwerg brengt dat weggeblazen gas nu aan het gloeien, in tinten groen (zuurstof) en rood (waterstof en stikstof).
De nevel is inmiddels ruim 2,5 lichtjaar breed en dijt nog steeds uit met tientallen kilometers per seconde. Over een paar duizend jaar zal het gas te ijl geworden zijn om nog te gloeien, en blijft alleen de afkoelende witte dwerg over — het uiteindelijke lot dat ook onze eigen zon te wachten staat.
De oneindigheid in perspectief
- Het licht dat je nu van M27 ziet, vertrok 1.360 jaar geleden — rond de tijd dat Karel de Grote nog niet eens geboren was.
- M27 was in 1764 de eerste planetaire nevel die de mensheid ooit identificeerde; sindsdien zijn er duizenden ontdekt, maar deze blijft een van de helderste aan de hemel.
- De witte dwerg in het centrum is nog altijd aan het afkoelen — een proces dat miljarden jaren duurt, veel langer dan de nevel zelf zichtbaar zal blijven.