Verre Objecten
M87
Het sterrenstelsel dat wereldwijd nieuws werd om iets wat je met het blote oog helemaal niet kunt zien. M87, ook bekend als Virgo A, is een reusachtig elliptisch sterrenstelsel in het sterrenbeeld Maagd en de dominante gigant van de Virgocluster — een verzameling van zo'n 2.000 sterrenstelsels. In het hart van M87 huist een supermassief zwart gat van ongeveer zes miljard zonsmassa's, waarvan in april 2019 de eerste foto ooit werd gepubliceerd, gemaakt door de wereldwijde Event Horizon Telescope-samenwerking.
Wat zie je hier?
M87 is met zo'n 240.000 lichtjaar iets groter dan de Melkweg en herbergt naar schatting enkele biljoenen sterren, plus een familie van ongeveer 15.000 bolvormige sterrenhopen — de Melkweg heeft er zelf maar zo'n 150. Al in 1918 zag astronoom Heber Curtis een "merkwaardige rechte straal" uit de kern van het stelsel steken: een jet van materiaal die door het zwarte gat de ruimte in wordt geslingerd, met delen die meer dan 99 procent van de lichtsnelheid halen en over een lengte van zo'n 3.000 lichtjaar zichtbaar zijn, van radiogolven tot röntgenstraling.
Precies dat zwarte gat, inmiddels bekend als M87*, maakte M87 in 2019 wereldberoemd: de Event Horizon Telescope-samenwerking combineerde acht radiotelescopen verspreid over de aarde tot één virtueel instrument ter grootte van onze planeet, en legde zo voor het eerst de gloeiende ring van gas rond de "schaduw" van een zwart gat vast. Het is niet het zwarte gat zelf dat je ziet — dat kan per definitie geen licht uitzenden — maar de rand van het gebied waar niets meer aan zijn zwaartekracht ontsnapt.
De oneindigheid in perspectief
- Het licht dat je hier ziet vertrok ongeveer 55 miljoen jaar geleden — rond de tijd dat de eerste voorouders van paarden nog niet groter waren dan een hond.
- Materiaal in de jet van M87 beweegt zo dicht tegen de lichtsnelheid aan dat het lijkt alsof het sneller dan het licht zelf gaat — een optisch effect dat ontstaat doordat de jet bijna recht op de aarde af komt.
- Om de iconische foto van M87* te maken, moesten telescopen aan de andere kant van de wereld tot op een fractie van een miljardste seconde gelijk lopen — in feite werd de hele aarde één instrument.