Verre Objecten
Naaldstelsel (NGC 4565)
Zie je een sterrenstelsel precies van opzij, dan zie je maar een fractie van wat het eigenlijk is — en dat is precies wat het Naaldstelsel zo bijzonder maakt. NGC 4565 staat vrijwel exact op zijn kant ten opzichte van de aarde, waardoor het platte, ragdunne stelsel oogt als een dunne naald van licht met een donkere stofband er dwars doorheen. William Herschel ontdekte het al op 6 april 1785, maar pas met moderne telescopen werd duidelijk hoe extreem dun én groot het stelsel in werkelijkheid is.
Wat zie je hier?
Doordat we recht tegen de rand van de schijf aankijken, verdwijnt bijna alle structuur die je bij een stelsel als de Melkweg van bovenaf zou zien — de spiraalarmen zijn niet te onderscheiden. Wat je wél ziet is een scherpe, donkere band van stof die dwars door het stelsel loopt (hetzelfde stof waaruit nieuwe sterren ontstaan) en een verdikte kern in het midden. Onderzoek met de Spitzer-ruimtetelescoop liet zien dat die kern eigenlijk een balkvormige structuur is, met een verscholen sterrenring erin.
Het Naaldstelsel heeft een doorsnede van ruim 170.000 lichtjaar — aanzienlijk groter dan onze eigen Melkweg (zo'n 100.000 lichtjaar) — en is zelfs lichtsterker dan het beroemde Andromedastelsel. Rond het stelsel cirkelen naar schatting 240 bolvormige sterrenhopen, meer dan de ongeveer 150 die de Melkweg rijk is.
De oneindigheid in perspectief
- Het licht op deze foto vertrok zo'n 40 miljoen jaar geleden — ruim voordat de Alpen hun huidige vorm hadden en lang voordat de eerste mensachtigen op aarde verschenen.
- Stel je voor dat je recht boven het Naaldstelsel zou zweven: dan zag je een statig spiraalstelsel dat qua omvang en helderheid de Melkweg overtreft. Vanaf de aarde zien we, door een kosmisch toeval van positie, alleen de rand.
- Radiowaarnemingen met de telescoop LOFAR toonden een lichte kromming (warp) in de schijf — het sporenbewijs van een botsing met een begeleidend stelsel, nog altijd zichtbaar in het gas, minstens 130 miljoen jaar later.