Verre Objecten
Pinwheelstelsel
Eén stelsel, vier ruimtetelescopen, vier volledig verschillende gezichten. Het Pinwheelstelsel (Messier 101, ook bekend als NGC 5457) is een van de mooiste "grand design"-spiraalstelsels aan de hemel: een bijna perfecte draaikolk van armen die pal op ons gericht staat. Op 27 maart 1781 ontdekte de Franse astronoom Pierre Méchain het en meldde het aan zijn collega Charles Messier, die het als 101e object in zijn beroemde catalogus opnam.
Wat zie je hier?
Met een doorsnede van zo'n 170.000 lichtjaar is het Pinwheelstelsel ongeveer 70% groter dan onze eigen Melkweg, en het huisvest naar schatting een biljoen sterren. Toch is de vorm niet helemaal symmetrisch: de spiraalarmen aan één kant zijn duidelijk breder en helderder dan aan de andere kant. Astronomen wijten dat aan de zwaartekracht van een aantal kleine begeleidende dwergstelsels, die de buitenste armen in de loop van miljoenen jaren hebben scheefgetrokken.
In 2011 werd M101 wereldnieuws in de astronomie: op 24 augustus ontdekte de Palomar Transient Factory er supernova SN 2011fe — een van de dichtstbijzijnde en vroegst betrapte type Ia-supernova's in decennia. Omdat dit type explosie altijd (bij benadering) even helder is, gebruiken astronomen ze als "standaardkaarsen" om afstanden in het heelal te meten. SN 2011fe werd binnen uren na de explosie al gezien, wat het tot een van de best bestudeerde supernova's ooit maakte.
De oneindigheid in perspectief
- Het licht op deze foto vertrok 21 miljoen jaar geleden — ruim vóór het ontstaan van de eerste mensachtigen op aarde.
- Van punt tot punt is het stelsel 170.000 lichtjaar breed: licht zelf doet er 170.000 jaar over om er in één keer doorheen te reizen.
- De supernova die in 2011 werd waargenomen, ontplofte in werkelijkheid dus ook al 21 miljoen jaar eerder — het "nieuws" was al die tijd onderweg naar de aarde.