Verre Objecten
Sculptorstelsel
Een van de helderste sterrenstelsels aan de hele nachthemel — en tegelijk een van de heftigste sterrenfabrieken in onze kosmische buurt. Het Sculptorstelsel (NGC 253), ook wel de Zilveren Munt of Zilveren Dollar genoemd, werd in 1783 ontdekt door Caroline Herschel tijdens een van haar systematische komeetzoektochten. Het is het grootste lid van de Sculptor Group, een van de dichtstbijzijnde sterrenstelselgroepen bij onze eigen Lokale Groep.
Wat zie je hier?
Het Sculptorstelsel is een starburst-stelsel: het produceert op dit moment sterren in een veel hoger tempo dan een gemiddeld sterrenstelsel, waaronder onze eigen Melkweg. In het centrum bevinden zich meerdere reusachtige stersterrenhopen ("super star clusters") — een daarvan weegt naar schatting 1,5 miljoen zonsmassa's, en een nog zwaardere, diep in het stof verscholen cluster zou zelfs 14 miljoen zonsmassa's wegen. Astronomen vermoeden dat een gasrijk dwergstelsel zo'n 200 miljoen jaar geleden met NGC 253 botste, waardoor de schijf verstoord raakte en de huidige stervormingsgolf op gang kwam.
In het hart van het stelsel schuilt een superzwaar zwart gat van ongeveer 5 miljoen zonsmassa's — iets zwaarder dan Sagittarius A*, het zwarte gat in het centrum van onze eigen Melkweg. De felle stervorming en de sterwinden en supernova's die daarop volgen, blazen bovendien materiaal de galactische halo in als een "superwind": een uitstroom die de stervorming elders in het stelsel juist weer afremt.
De oneindigheid in perspectief
- Het licht dat je hier ziet vertrok zo'n 11,4 miljoen jaar geleden — lang voordat de eerste vroege mensachtigen op aarde rondliepen.
- Caroline Herschel ontdekte dit stelsel in 1783 met een 4,2-inch spiegeltelescoop; ruim twee eeuwen later fotografeert de WISE-ruimtetelescoop het in golflengtes die het menselijk oog nooit kan zien.
- Als een van de helderste sterrenstelsels aan onze hemel is het Sculptorstelsel al met een verrekijker te zien — een blik op een sterrenstelsel dat sterren vormt in een tempo dat de Melkweg ver achter zich laat.