Telescopen
Very Large Array
Zevenentwintig schotels van 25 meter, die letterlijk over rails verschoven kunnen worden om scherper of gevoeliger te kijken. De Very Large Array (VLA) in de vlakte van New Mexico is een van de bekendste radiotelescopen ter wereld, mede dankzij zijn rol in films zoals "Contact" — en een van de productiefste radio-observatoria in de wetenschappelijke praktijk.
Hoe werkt de VLA?
De 27 antennes staan opgesteld in een Y-vormig spoor van spoorrails, waarlangs ze fysiek kunnen worden verplaatst tussen een compacte en een uitgespreide configuratie (tot ruim 36 kilometer over de langste as). Door de signalen van alle schotels elektronisch te combineren, gedraagt het geheel zich als één enorme telescoop, met een scherpte die van de precieze opstelling afhangt.
De VLA bracht radiostraling van sterrenstelsels, zwarte gaten en overblijfselen van supernova's in kaart, en hielp mee aan de ontdekking van talloze pulsars en de bevestiging van complexe structuren zoals de gasstromen rond superzware zwarte gaten.
In perspectief
- Door zijn antennes over rails te verschuiven kan de VLA binnen enkele weken "inzoomen" of juist "uitzoomen" — een flexibiliteit die maar weinig telescopen ter wereld hebben.
- De radiogolven die de VLA opvangt zijn vaak miljarden jaren onderweg geweest voordat ze de antennes bereiken — signalen die net zo oud kunnen zijn als het zichtbare licht dat optische telescopen invangen.
- De VLA observeert al sinds 1980 en werd sindsdien meerdere keren technisch vernieuwd, waardoor de gevoeligheid van het instrument enorm is toegenomen zonder de antennes zelf te vervangen.